phone icon020 696 3000
Nederlands | English
divider

Artikel

separator

Deel dit artikel op social media:


Nieuwe wet om sneller antwoord op rechtsvragen te krijgen

/

hoge-raad

Op 1 juli 2012 is een nieuwe wet in werking getreden die het voor lagere rechters mogelijk maakt om “prejudiciële vragen” te stellen aan de Hoge Raad, de hoogste rechter. De bedoeling is dat op die manier onduidelijkheden  worden weggenomen bij veel voorkomende zaken en bij nieuwe wetgeving.

Hoe werkt het tot nu toe

Een nieuwe wet of een nieuw type geschil waarover nog geen rechtspraak bestaat, kan tot verschillende uitspraken van rechters leiden, omdat de wet soms verschillend wordt uitgelegd of niet duidelijk is. Het kan dan lang duren voor er eindelijk een zaak bij de Hoge Raad terecht komt om duidelijkheid te krijgen. Bovendien is niet elke zaak geschikt om aan de Hoge Raad voor te leggen. Een voorbeeld is de aandelenlease-affaire.  In die zaken speelden verschillende rechtsvragen, waar rechters verschillend over dachten. De affaire duurt al bijna 10 jaar en er is nog steeds sprake van onbeantwoorde rechtsvragen. Zolang er geen duidelijkheid is, lopen uitslagen van rechtszaken uiteen, of nemen rechters een afwachtende houding aan. Duidelijkheid is er pas als de hele “kolom” is doorlopen, van rechtbank tot gerechtshof en daarna naar de Hoge Raad. Dat geeft sterke partijen zoals banken en verzekeraars volop speelruimte om zaken te rekken en tegenspelers, vaak consumenten, uit te roken. Omdat dit onwenselijk is, is de nieuwe wetgeving tot stand gebracht.

Wat zijn prejudiciële vragen

In het Nederlandse recht is de mogelijkheid om prejudiciële vragen te stellen nieuw, maar in het Europese recht bestaat deze mogelijkheid al langer. Het is eigenlijk vreemd dat een Nederlandse rechter wel prejudiciële vragen aan een Europese rechter kan stellen, maar niet aan de hoogste Nederlandse rechter. Met een prejudiciële vraag wordt het antwoord op een rechtsvraag bedoeld. Het antwoord moet van belang zijn voor meerdere gelijksoortige zaken. Het kan bijvoorbeeld gaan om de vraag wat de wetgever heeft bedoeld met een bepaalde wettelijke regeling. Bij een prejudiciële vraag moeten de feiten duidelijk zijn; de zaak moet bij de rechter die de vraag stelt vastlopen op een onduidelijkheid over een rechtsvraag, waar je verschillend over kunt denken.

Toepassingsgebied

Allerlei soorten civiele rechtszaken kunnen tot prejudiciële vragen leiden, maar het ligt voor de hand dat rechters vooral prejudiciële vragen gaan stellen als er sprake is van nieuwe regels waar de Hoge Raad zich nog niet eerder heeft uitgelaten, zodat de visie van de hoogste rechter als het ware naar voren wordt gehaald. Het antwoord kan daarna direct worden toegepast, door alle rechters, op vergelijkbare gevallen. Het kan ook gaan om de uitleg van al langer bestaande rechtsregels, die toegepast moeten worden op categorieën nieuwe rechtszaken waar nog geen ervaring mee bestaat, zoals bijvoorbeeld consumentenclaims over financiële producten.  De aandelenlease-affaire heeft duidelijk gemaakt dat een financiëel product soms doet denken aan het sprookje ”de nieuwe kleren van de keizer”. De toepassing van een eenvoudige rechtsregel die al sinds 1838 bestaat leidde tot een miljoenenschade voor de banken. De banken hielden zo lang mogelijk vol dat deze regels (over huurkoop) niet golden voor hun type contract. Dit soort situaties kunnen nu veel beter worden ondervangen als rechters gebruik gaan maken van de nieuwe mogelijkheid om prejudiciële vragen te stellen.

separator

Deel dit artikel op social media: