Ons kantoor heeft meerdere zaken in behandeling genomen waarbij fraude wordt gepleegd met virtuele IBAN’s (VIBAN’s) die op naam van het slachtoffer van de fraude staan zonder dat het slachtoffer een rekening heeft geopend bij de bank waar de rekening loopt. Eén van de banken waar we deze constructie tegenkomen is ClearBank Europe N.V., een in Amsterdam gevestigde bank. Ook bij de Maltese bank OpenPayd komen we de constructie tegen.

Boilerrroomfraude

Als we de zaken analyseren, is sprake van boilerroomfraude. Boilerroomfraude is een vorm van beleggingsfraude met nepbeleggingen via een nepwebsite, een vorm van oplichting. De beleggingen bestaan niet, ook al laat het account goede rendementen zien. De criminele organisatie laat het slachtoffer geld storten op een rekening die op naam van het slachtoffer zelf staat. Dat zou de rekening van de beleggingswebsite zijn waar het slachtoffer zijn eigen stortingen binnen ziet komen. Het tegoed in de beleggingswebsite is echter nep en de beleggingen die ermee worden aangekocht ook; in werkelijkheid wordt het geld weggesluisd. Op welke manier was tot voor kort onduidelijk.

VIBANS zorgen voor wegsluizen via cryptovaluta

In vergelijkbare zaken hebben we na procedures ontdekt dat de VIBAN’s niet op naam van het slachtoffer staan en ook niet door het slachtoffer zijn geopend. Het slachtoffer is dus geen klant van ClearBank of OpenPayd. De VIBAN’s blijken onderdeel te zijn van een account van een klant van een cryptoexhange. Deze cryptoexchange is juridisch gezien de klant van ClearBank of OpenPayd. De achterliggende cryptoexchange (vaak een naam die het slachtoffer van de fraude niet eerder heeft gehoord) op haar beurt heeft zelf achterliggende klanten, die een account hebben geopend bij de cryptoexchange waaraan de VIBAN gekoppeld is.

Tijdelijke tenaamstelling VIBAN

Deze VIBAN staat dus samen met het crypto-account op naam van een onbekende persoon of entiteit, en niet op naam van het slachtoffer van de fraude, maar dit type VIBAN kan wel tijdelijk op een andere naam worden gesteld – dat verklaart dat het slachtoffer van de fraude zijn eigen naam terugziet in de bankrekening waarmee hij betalingen uitvoert. In deze situatie weet de cryptoexchange wie deze klant is (of zou dit moeten weten), maar het slachtoffer weet meestal niet eens om welke cryptoexchange het gaat, omdat de boilerroom er geen belang bij heeft dit te vertellen – het gaat immers om oplichting en het is niet de bedoeling dat het slachtoffer achterhaalt hoe het geld verdwijnt. Als het slachtoffer zich ervan bewust wordt dat hij wordt opgelicht, merkt hij dat de boilerroom geen bestaand bedrijf is en dat de contactpersonen valse namen hebben gebruikt. Een van de weinige aanknopingspunten voor onderzoek van de fraude is dan dat er een VIBAN bij ClearBank of OpenPayd is gebruikt voor het wegsluizen van het geld van het slachtoffer. De VIBAN-constructie kan legitiem worden gebruikt en is niet altijd frauduleus van aard, maar bij frauduleuze betalingen kan de VIBAN worden misbruikt. De klant van de cryptoexchange heeft geen recht op het geld van het slachtoffer, omdat geen tegenprestatie is geleverd.

De rol van dekmantelbedrijven

In de verder gevorderde vergelijkbare zaken die we behandelen hebben we ontdekt dat de klanten van de cryptoexchange die de feitelijke eigenaar van de VIBAN is een soort dekmantelfirma’s zijn die geld ontvangen en wegsluizen. Dit is kennelijk in het belang van de boilerroom die door list en bedrog de betalingen op gang heeft gebracht door de nepbeleggingen te verkopen aan het slachtoffer via een boilerroomwebsite. In deze zaken staan we op het standpunt dat de dekmantelfirma’s aansprakelijk zijn voor de schade die is toegebracht door de boilerroom. Het goede nieuws is dat deze bedrijven naast de dubieuze rol bij het ontvangen van het geld van het slachtoffer ook actief zijn met normale economische activiteiten, bijvoorbeeld in de bouw of importsector, zodat er een reēle kans is op het afdwingen van de betaling van de schadevergoeding.

Aangifte

Als u slachtoffer bent van deze vorm van fraude, doe dan altijd aangifte bij de politie en vraag juridisch advies. Ons kantoor helpt slachtoffers van deze vorm van beleggingsfraude.

Meer lezen over virtuele IBAN’s en frauderisico’s

De risico’s van vIBAN-constructies krijgen inmiddels nadrukkelijk aandacht van Europese toezichthouders. De European Banking Authority waarschuwt (Press Release EBA, 24 mei 2024) onder meer voor gebrekkige transparantie over de werkelijke eindgebruiker en problemen bij het traceren van verdachte transacties. Ook de Franse toezichthouders ACPR en Tracfin en de Italiaanse Financial Intelligence Unit hebben in 2026 afzonderlijke onderzoeken naar de witwas- en frauderisico’s van vIBAN-constructies gepubliceerd. OpenPayd legt op zijn eigen website bovendien uit dat een vIBAN op naam van een eindgebruiker kan worden gesteld, terwijl deze eindgebruiker geen klant van OpenPayd is en het geld naar de corporate payment account van de zakelijke klant van OpenPayd wordt geleid.

Rechtspraak

Ook in de rechtspraak wordt misbruik van vIBANs bij fraude geconstateerd. In de Britse zaak QuidPay Finance Ltd v SettleGo Solutions Ltd (High Court, 30 juli 2026) ging het om een vermoedelijke fraude waarbij circa € 9 miljoen via een betalingsketen met onder meer OpenPayd en verschillende vIBANs werd doorgesluisd. De gelden werden uiteindelijk gebruikt voor de aankoop van cryptovaluta, die vervolgens naar externe wallets werden overgebracht. De zaak illustreert hoe vIBAN-structuren de feitelijke betalingsketen kunnen vertroebelen: achter een ogenschijnlijk reguliere IBAN kunnen meerdere betaal- of cryptodienstverleners, zakelijke klanten en eindgebruikers schuilgaan. Juist bij fraude kan dit het achterhalen van de werkelijke ontvanger en het tijdig traceren en bevriezen van de gelden aanzienlijk bemoeilijken omdat meer lagen moeten worden afgepeld, maar onmogelijk is het zeker niet.